Khi những thửa ruộng bắt đầu 'nói chuyện' với nhau

Tự xây dựng vùng nguyên liệu đến xây dựng vùng nguyên liệu có tổ chức

Một lão nông ở miền Tây từng nói một câu rất lạ.

Ông chỉ tay ra cánh đồng trước mặt rồi nói: “Cánh đồng này rộng lắm… nhưng mấy thửa ruộng hình như không nói chuyện với nhau”.

Nghe qua tưởng như chuyện vui.Nhưng nghĩ kỹ, đó lại là một câu chuyện rất thật của nông nghiệp hôm nay.

Những thửa ruộng đứng cạnh nhau.

Những con kênh nối dài qua nhiều cánh đồng.

Những mùa lúa nối nhau từ năm này sang năm khác.

Nhưng mỗi người nông dân vẫn canh tác theo cách riêng của mình.

Ruộng này gieo giống khác.

Ruộng kia sạ sớm hơn vài ngày.

Ruộng nọ bón phân theo kinh nghiệm riêng.

Tất cả đều trồng lúa. Nhưng cánh đồng vẫn chưa thật sự trở thành một cánh đồng chung.

Khi cánh đồng chỉ mới “đứng cạnh nhau”

Trong nhiều năm qua, khi nói đến vùng nguyên liệu, chúng ta thường nói đến diện tích. 10.000 ha, 50.000 ha, 100.000 ha. Những con số rất lớn. Nhưng đôi khi đó chỉ là những thửa ruộng đứng cạnh nhau trên bản đồ.

Nếu nhìn từ trên cao, cánh đồng rất đẹp. Nhưng nếu bước xuống ruộng, sẽ thấy mỗi nơi một kiểu.

Một cánh đồng như vậy giống như một dàn nhạc.

Mỗi người đều có nhạc cụ. Mỗi người đều đang chơi. Nhưng mỗi người lại chơi một bản nhạc khác.

Âm thanh vẫn vang lên. Nhưng chưa thể tạo thành một bản hòa tấu.

Có lẽ vì vậy mà nông nghiệp đang đứng trước một bước chuyển quan trọng.

Không chỉ tổ chức xây dựng vùng nguyên liệu.

Mà phải xây dựng vùng nguyên liệu có tổ chức.

Hai cách nói nghe rất giống nhau. Nhưng phía sau là hai tầng tư duy phát triển.

Một bên là tư duy diện tích.

Một bên là tư duy hệ sinh thái.

Khi cánh đồng bắt đầu từ con người

Nhiều người nghĩ rằng vùng nguyên liệu bắt đầu từ đất.

Nhưng thật ra, cánh đồng bắt đầu từ con người.

Nếu nông dân vẫn sản xuất riêng lẻ, vùng nguyên liệu chỉ là một khái niệm trên giấy. Một cánh đồng có tổ chức phải bắt đầu từ những cộng đồng nông dân biết làm việc cùng nhau.

Ở đó có những hợp tác xã mạnh.

Hợp tác xã giống như bộ rễ của cánh đồng.

Bộ rễ ấy bám sâu xuống đất.

Kết nối từng cây lúa.

Giữ cho cánh đồng đứng vững trước gió.

Không có bộ rễ, cây sẽ khó đứng vững. Không có hợp tác xã mạnh, vùng nguyên liệu khó trở thành một cơ thể sống.

Kỷ luật của cánh đồng

Có một điều rất đẹp trong tự nhiên. Khi gió thổi qua cánh đồng lúa, hàng triệu cây lúa cùng nghiêng theo một hướng.

Không có ai ra lệnh. Không có ai điều khiển.

Nhưng cả cánh đồng vẫn chuyển động cùng một nhịp.

Đó là kỷ luật của tự nhiên.

Nông nghiệp hiện đại cũng cần một thứ kỷ luật như vậy.

Kỷ luật của giống.

Kỷ luật của quy trình.

Kỷ luật của tiêu chuẩn.

Kỷ luật của thị trường.

Khi từng thửa ruộng bắt đầu làm theo cùng một nhịp, cánh đồng mới thật sự trở thành một hệ sinh thái sản xuất.

Khi doanh nghiệp bước vào từ đầu mùa vụ

Nông nghiệp lâu nay vẫn có một nghịch lý quen thuộc.

Được mùa thì rớt giá. Được giá thì mất mùa. Một phần nguyên nhân là vì doanh nghiệp thường chỉ xuất hiện ở cuối mùa vụ.

Khi lúa đã chín. Khi trái cây đã thu hoạch.

Nhưng một cánh đồng có tổ chức cần một cách làm khác.

Doanh nghiệp phải bước vào từ đầu mùa vụ.

Cùng nông dân chọn giống.

Cùng xây dựng tiêu chuẩn.

Cùng đầu tư đầu vào.

Cùng chia sẻ rủi ro.

Khi đó, cánh đồng không còn là nơi sản xuất đơn lẻ.

Cánh đồng trở thành một chuỗi giá trị.

Khi tri thức lan ra như nước

Ngày xưa, tri thức trong nông nghiệp nằm trong cuốn sổ tay của từng người nông dân. Ngày nay, tri thức có thể lan ra nhanh hơn.

Một người thử nghiệm giống mới. Cả hợp tác xã cùng quan sát.

Một người áp dụng kỹ thuật mới. Cả cánh đồng cùng học.

Tri thức lan ra giống như nước trên ruộng.

Từ thửa này sang thửa khác.

Từ người này sang người khác.

Cánh đồng khi đó không chỉ là nơi sản xuất.

Cánh đồng trở thành một cộng đồng học tập.

Cánh đồng cần một “bộ não”

Một vùng nguyên liệu có tổ chức không thể chỉ là câu chuyện của riêng ngành nông nghiệp. Nếu chỉ có một ngành, cánh đồng giống như con thuyền chỉ có một mái chèo.

Muốn con thuyền đi xa, cần nhiều mái chèo cùng hướng.

Vì vậy cần một Ban điều hành vùng nguyên liệu.

Trong đó có: ngành nông nghiệp, hội nông dân, hợp tác xã, tổ nhóm nông dân chuyên nghiệp, doanh nghiệp, cấp ủy và chính quyền địa phương. Khi tất cả cùng tham gia, vùng nguyên liệu không còn là một chương trình sản xuất.

Nó trở thành một hệ sinh thái phát triển nông nghiệp của địa phương.

Văn minh của người nông dân chuyên nghiệp

Ở tầng sâu nhất, vùng nguyên liệu có tổ chức không chỉ tạo ra sản phẩm. Nó tạo ra một nền văn minh nông dân mới. Người nông dân không chỉ là người gieo trồng.

Họ trở thành: người quản lý chất lượng, người giữ uy tín thương hiệu, người tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Một hạt gạo khi ra thị trường không còn vô danh. Nó mang theo tên của một vùng đất. Mang theo câu chuyện của một cộng đồng. Mang theo niềm tin của người tiêu dùng.

Hộ chiếu của một hạt gạo

Có lẽ tương lai của nông nghiệp nằm ở một điều rất giản dị.

Mỗi sản phẩm nông nghiệp sẽ có “hộ chiếu của vùng đất”.

Một hạt gạo không chỉ là hạt gạo.

Nó là phù sa của dòng sông.

Là bàn tay của người nông dân.

Là kỷ luật của cả một cánh đồng.

Là uy tín của một cộng đồng.

Câu chuyện của tương lai

Một cánh đồng đẹp không phải vì nó rộng.

Nó đẹp vì những cây lúa đứng cùng một hướng.

Cùng đón nắng.

Cùng đón gió.

Cùng cúi đầu khi hạt đã chín.

Nông nghiệp cũng vậy. Khi từng hộ nông dân sản xuất riêng lẻ, cánh đồng giống như những tiếng nói rời rạc. Nhưng khi có tổ chức, có liên kết, có niềm tin, cánh đồng sẽ trở thành một cộng đồng sản xuất.

Và khi đó, nông nghiệp không chỉ là câu chuyện của mùa vụ.

Nó trở thành câu chuyện của sự đồng lòng.

Giống như cánh đồng lúa.

Mỗi cây lúa nhỏ bé. Nhưng khi đứng cùng nhau, chúng có thể tạo nên một biển vàng bất tận.

Lê Minh Hoan