Đề án 1 triệu hecta lúa chất lượng cao, giảm phát thải không chỉ mở ra một hướng đi mới cho ngành lúa gạo, mà còn đặt nền móng cho tư duy phát triển nông nghiệp bền vững. Sau chặng đường đầu tiên, những kết quả bước đầu cho thấy đây là hành trình đổi mới sâu sắc, bắt đầu từ nhận thức, lan tỏa trên từng cánh đồng và kết nối chặt chẽ các chủ thể trong chuỗi giá trị.
Ngày
31/12, tại TP. Cần Thơ, Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam
(VIETRISA) tổ chức Tọa đàm “Gặp gỡ VIETRISA: Một triệu hecta – Một chặng
đường”. Tọa đàm có sự tham dự của Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh
Hoan; nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức
Phát; lãnh đạo các tỉnh, thành phố khu vực Đồng bằng sông Cửu Long; đại diện
các tổ chức, viện nghiên cứu, nhà khoa học, doanh nghiệp lúa gạo, cơ khí nông
nghiệp, phân bón cùng tham gia Đề án.
Đề án
không chỉ là diện tích, mà là cách nghĩ mới
Chia sẻ tại
tọa đàm, Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan nhấn mạnh, Đề án 1
triệu hecta lúa chất lượng cao, giảm phát thải không đơn thuần là một
chương trình kỹ thuật hay chỉ tiêu diện tích.
“Đây là một
cách nghĩ mới về không gian phát triển, trong đó đổi mới sáng tạo không nằm
trong phòng họp kín, mà nằm ngay trên bờ ruộng, trong từng quyết định canh tác
của người nông dân”, Phó Chủ tịch Quốc hội bày tỏ.
Theo ông
Lê Minh Hoan, mỗi cánh đồng lúa tham gia Đề án chính là một “phòng thí
nghiệm sống”, nơi nông dân không phải là người làm thuê cho khoa học, mà
là chủ thể sáng tạo, trực tiếp kiểm chứng xem các giải pháp mới có mang lại
lợi ích thực sự hay không.
“Dữ liệu
có thể được ghi lại bằng công nghệ số, nhưng quyết định cuối cùng vẫn nằm trong
kinh nghiệm, trực giác và trách nhiệm của con người”, ông Lê Minh Hoan chia sẻ.
Phó Chủ tịch
Quốc hội Lê Minh Hoan cho rằng, khi triển khai Đề án, cách nhìn về hạt lúa cũng
cần thay đổi căn bản. Hạt lúa không còn chỉ được đo bằng năng suất hay sản lượng
xuất khẩu, mà còn được đo bằng lượng phát thải giảm được, độ bền của đất,
sức khỏe của người trồng và uy tín của nông nghiệp Việt Nam trên thị trường
toàn cầu.
“Hạt lúa
cúi đầu không chỉ vì nặng bông, mà vì mang trên mình trách nhiệm với đất, với
nước, với khí hậu và với thế hệ mai sau”, ông trăn trở.
Theo Phó
Chủ tịch Quốc hội, không gian đổi mới sáng tạo của Đề án 1 triệu hecta lúa
không nằm ở đâu xa, mà nằm trong chính cách các chủ thể cùng nghĩ khác đi, tin
nhau nhiều hơn và đồng hành lâu dài hơn trên những cánh đồng quen thuộc.
Liên kết
chuỗi để cùng chia sẻ trách nhiệm
Từ góc độ
doanh nghiệp, ông Huỳnh Văn Thòn, Phó Chủ tịch Hiệp hội VIETRISA, Chủ tịch
Tập đoàn Lộc Trời cho rằng, để Đề án thành công, các chủ thể trong hệ sinh
thái lúa gạo phải cùng cộng sinh trong chuỗi sản xuất bền vững.
Theo ông,
các bên tham gia không phải là đối tác để cạnh tranh, mà là những thành tố
cùng chịu trách nhiệm và cùng chia sẻ rủi ro, kết quả từ đầu đến cuối. Mối quan
hệ đó phải thực sự là “ăn đồng, chia đủ”, không ai hưởng lợi riêng, cũng
không ai chịu thiệt thòi.
Đặc biệt,
ông Huỳnh Văn Thòn nhấn mạnh vai trò của ngân hàng khi tham gia Đề án
với tư cách là một thành tố của hệ sinh thái lúa gạo bền vững. Sự đồng hành của
các tổ chức tín dụng sẽ giúp người dân thay đổi phương thức sản xuất, đẩy
mạnh cơ giới hóa, nhất là khi tiếp cận được nguồn vốn phù hợp.
Từng bước
trao quyền định giá cho nông dân
Một trong
những vấn đề cốt lõi được đặt ra tại tọa đàm là việc chuyển dần vai trò
thương lượng “định giá bán” lúa gạo từ người mua sang người bán, tức là
người nông dân.
Theo ông,
khi chuỗi sản xuất được tổ chức đồng bộ, có quy mô, có tính toán mùa vụ, chất
lượng và thị trường, thương lái sẽ không còn dễ dàng “ép giá” như trước. Quyền
chủ động lúc này thuộc về người sản xuất, chứ không phải các khâu trung
gian.
Chỉ khi
đó, bài toán “được mùa, mất giá” kéo dài nhiều năm mới từng bước được tháo gỡ,
và đời sống của người nông dân mới thực sự được cải thiện bền vững.
Gợi mở
sàn giao dịch lúa gạo quốc gia
Từ những kết
quả bước đầu của Đề án, ông Nguyễn Trí Ngọc, nguyên Cục trưởng Cục Trồng
trọt (Bộ NN&PTNT) cho rằng đã đến lúc cần tính đến việc thiết lập
Sàn giao dịch lúa gạo quốc gia.
Theo ông,
một hạn chế lớn hiện nay là các thương nhân chưa chú trọng xây dựng chuỗi liên
kết chặt chẽ từ sản xuất đến tiêu thụ. Thực tế vẫn còn tình trạng nông dân
có lúa nhưng không biết bán cho doanh nghiệp nào, trong khi doanh nghiệp
muốn mua cũng không tìm được đúng sản phẩm theo yêu cầu.
Xuất khẩu
gạo vẫn qua nhiều khâu trung gian, làm phát sinh chi phí, giảm hiệu quả. Việc
hình thành sàn giao dịch sẽ giúp minh bạch hóa thị trường, giảm trung gian
và nâng cao giá trị hạt gạo.
Ông Nguyễn
Trí Ngọc cũng gợi mở, từ mô hình 1 triệu hecta lúa hiện nay, có thể nhân rộng
ra khu vực phía Bắc và mở rộng sang các loại cây trồng
khác trong tương lai.
Nguồn lực
quốc tế và dấu mốc 'gạo Việt xanh'
Ở góc độ hợp
tác quốc tế, TS. Trần Thu Hà, Giám đốc dự án “Chuyển đổi chuỗi giá trị lúa
gạo ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững ở khu vực Đồng bằng
sông Cửu Long” (Tổ chức Phát triển Hà Lan) cho biết, dự án đang áp dụng mô
hình chuỗi giá trị và cơ chế thưởng theo kết quả, góp phần triển khai Đề
án 1 triệu hecta lúa theo hướng sáng tạo và đa chiều.
Dự án sử dụng nguồn
vốn ODA 18 triệu đô la Australia từ Chính phủ Australia để tạo ra các “chất
xúc tác” mới như giải thưởng tài chính và phát triển tín chỉ carbon.
Thông qua
kiểm định quốc tế độc lập, doanh nghiệp có cơ sở chứng minh các cam kết về
môi trường, xã hội và quản trị minh bạch (ESG) – yếu tố then chốt để tiếp
cận các thị trường cao cấp.
Với sự phối
hợp của VIETRISA trong công tác chứng nhận, hơn 70.000 tấn “gạo Việt xanh,
phát thải thấp” đã ra đời, đánh dấu một cột mốc quan trọng của Đề
án và ngành lúa gạo Việt Nam.
Một chặng
đường mở ra hướng đi dài hạn
Sau chặng
đường đầu tiên, Đề án 1 triệu hecta lúa cho thấy đây không chỉ là một chương
trình sản xuất, mà là hành trình chuyển đổi tư duy phát triển nông nghiệp,
lấy nông dân làm trung tâm, lấy bền vững làm mục tiêu và lấy liên kết làm nền tảng.
Từ những
cánh đồng thí điểm hôm nay, một hướng đi dài hạn đang dần hình thành, góp phần
nâng cao giá trị hạt gạo, bảo đảm sinh kế cho nông dân và khẳng định uy tín của
nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu và hội nhập sâu rộng.
Nguồn: Báo
điện tử Chính Phủ
