Chiều về, khi gió từ phá Tam Giang thổi vào lồng lộng, cánh đồng lại rực rỡ với những cánh diều đủ màu sắc. Những con diều giấy đơn sơ mang theo ước mơ của những đứa trẻ nghèo bay cao, bay xa trên nền trời xanh thẳm. Nhìn cánh diều chao liệng, tôi cứ ngỡ như chúng đang kể chuyện về vùng đất kiên cường này với mây xanh.
CÁNH ĐỒNG VEN PHÁ TAM GIANG
CAO NGỌC TOẢN (Trường THPT Tam Giang, Phong Quảng, Huế)
Có những vùng đất mà chỉ cần nhắm mắt lại, ta đã thấy mùi
bùn non ngai ngái hòa lẫn trong vị mặn mòi của gió biển. Với tôi, đó là dải đất
nằm dọc theo phá Tam Giang – nơi những cánh đồng lúa xứ Huế trải dài như một
tấm lụa nhuộm màu thời gian, gắn bó với bao thế hệ gia đình qua những thăng
trầm của nắng, mưa và bão lũ.
Tôi lớn lên khi những câu hò giã gạo của bà vẫn còn vương
vấn bên hiên nhà. Cánh đồng làng tôi không phẳng lặng kiểu thẳng cánh cò bay
của miền Tây, mà nó mang vẻ tĩnh mịch, trầm mặc của xứ thần kinh. Một bên là
xóm làng rêu phong, một bên là mặt phá mênh mông, sương khói mờ nhân ảnh. Nơi
ấy, ông tôi, ba tôi và giờ là anh em tôi, đã đổ biết bao giọt mồ hôi xuống từng
tấc đất để đổi lấy những bát cơm trắng ngần.
Trong tâm thức của người dân quê tôi, hạt gạo không chỉ là
lương thực; nó là "hạt ngọc trời", là kết tinh của linh khí đất trời
và lòng kiên nhẫn của con người. Ngày ấy, cuộc sống còn nhiều thiếu thốn, bát
cơm độn khoai sắn là hình ảnh quen thuộc. Nhưng dù nghèo khó đến đâu, ông bà
vẫn luôn dạy con cháu phải biết tôn thờ hạt gạo. Ông thường bảo: "Của bền
tại người, đất không phụ công ai bao giờ. Một hạt gạo rơi cũng là một giọt máu
của đất, đừng bao giờ để phí."
Để có được những hạt gạo thơm nồng hương lúa mới, đó là cả
một hành trình gian nan. Từ lúc gieo má (mạ) dưới làn mưa phùn xứ Huế lạnh tê
tái, đến khi lúa con gái xanh rì rào trong gió phá, rồi trổ bông, chín vàng.
Tôi nhớ những ngày hè oi ả, ba tôi lưng trần bóng nhẫy mồ hôi dưới cái nắng như
nung, tay thoăn thoắt gặt từng bó lúa. Mạ tôi thì tất tả gánh lúa về sân phơi,
vai gầy trĩu nặng nhưng ánh mắt luôn lấp lánh niềm vui khi thấy mùa màng bội
thu.
Cánh đồng ven phá Tam Giang có một đặc trưng rất riêng: sự
giao thoa giữa nước ngọt và nước lợ. Lúa ở đây có vị ngọt đậm đà, thơm dịu, cái
vị mà chỉ những người con xa xứ lâu ngày mới thấy thèm thuồng đến lạ.
Khi những gốc rạ trơ trụi dưới nắng cũng là lúc cánh đồng
trở thành thiên đường của lũ trẻ chúng tôi.
Sau khi thu hoạch, nước bắt đầu rút vào các khe rãnh nhỏ
trên đồng. Đây là lúc chúng tôi xách giỏ, lội bùn đi bắt cá rô, cá lóc kẹt lại
trong các vũng nước. Tiếng cười nói xôn xao cả một vùng chiêm trũng. Những con
cá đồng béo ngậy, nướng trụi trong rơm rạ khô, chấm với muối ớt cay xè, là
hương vị tinh khôi nhất của tuổi thơ mà không cao lương mỹ vị nào sánh bằng.
Chiều về, khi gió từ
phá Tam Giang thổi vào lồng lộng, cánh đồng lại rực rỡ với những cánh diều đủ
màu sắc. Những con diều giấy đơn sơ mang theo ước mơ của những đứa trẻ nghèo
bay cao, bay xa trên nền trời xanh thẳm. Nhìn cánh diều chao liệng, tôi cứ ngỡ
như chúng đang kể chuyện về vùng đất kiên cường này với mây xanh.
Giờ đây, khi cuộc sống đã đổi thay, máy móc thay thế sức
người, những hình ảnh nhọc nhằn xưa cũ dần lùi xa vào dĩ vãng. Nhưng mỗi lần
trở về, đứng trước cánh đồng rì rào sóng lúa, tôi vẫn thấy hình bóng của ông
bà, tổ tiên hiển hiện trong từng tấc đất.
Những bài học về sự trân trọng giá trị lao động, về lòng
biết ơn mảnh đất quê hương vẫn luôn là kim chỉ nam cho con cháu. Ông tôi trước
khi đi xa vẫn đau đáu dặn dò:"Đất là mạ(mẹ), lúa là sữa. Dù sau này các
con có đi đâu, làm gì, cũng đừng bao giờ quên gốc gác, đừng bao giờ để ruộng
đồng hoang phế. Tấc đất là tấc vàng, là nơi tổ tiên mình gửi gắm linh hồn và mồ
hôi để nuôi dưỡng sự sống cho muôn đời sau."
Đó không chỉ là lời nhắc nhở về sản xuất, mà là bài học về
đạo lý làm người. Trân quý hạt gạo chính là trân quý sự sống, trân quý những
người đã ngã xuống và cả những người đang âm thầm cống hiến cho mảnh đất này.
Cánh đồng lúa ven phá Tam Giang vẫn cứ thế, trải qua bao mùa
mưa nắng, vẫn lầm lũi dâng tặng cho đời những hạt gạo thơm tho. Nhìn lại chặng
đường đã qua, tôi càng thấm thía hơn giá trị của sự gắn kết giữa con người và
đất đai.
Hạt gạo làng tôi mang theo vị mặn của gió phá, vị chua cay của dải đất miền Trung và vị ngọt ngào của tình yêu thương gia đình. Để trong từng tấc đất, từng bông lúa, hương sắc ấy mãi trường tồn, lớp lớp con cháu đời sau tiếp nối gìn giữ một màu xanh hy vọng bên phá Tam Giang huyền thoại.
