Mẹ tôi giống như cây lúa non sau bão, dù bị quật ngã vẫn âm thầm bám rễ vào đất, rút cạn nhựa sống của chính mình để đứng dậy vươn lên. Tôi thấy được sự tương đồng nghiệt ngã mà cao cả ấy: lúa rút tinh hoa từ đất để kết hạt, còn mẹ rút cạn thanh xuân và sức lực trên đôi vai để nuôi con khôn lớn.


Bài dự thi “Lúa gạo Việt – Nguồn cội và tương lai”

MẸ VÀ LÚA

HOÀNG VĂN ĐẰNG (phường Đông Kinh, tỉnh Lạng Sơn)

Có một sự thật hiển nhiên mà tôi chỉ nhận ra khi đã trưởng thành: Mẹ tôi không chỉ là một người nông dân trồng lúa, mẹ chính là hiện thân sinh động nhất của loài cây ấy. Nếu cây lúa dùng hơn ba, bốn tháng để hoàn tất một vòng đời, thì mẹ tôi đã dùng hơn 40 năm cuộc đời để hóa thân vào từng cây lúa để cho ra những hạt gạo trắng ngần, thơm phức. ​Trong tâm thức của tôi, hình ảnh mẹ và lúa luôn đan cài vào nhau như hai sợi dây thừng bền chặt trên chiếc vai trâu cày. Khi lúa còn là những mầm mạ non xanh mướt, mẹ cũng đương độ xuân thì với đôi mắt sáng và nụ cười rạng rỡ. Nhưng lúa càng lớn, đất càng cằn đi để dồn nhựa sống cho hạt. Mẹ cũng vậy.

Tôi còn nhớ bữa cơm đầu tiên tôi nấu chỉ vỏn vẹn có bát canh rau muống và nồi cơm trắng nóng hổi, đó là khoảng khắc duy nhất còn lưu lại trong tâm trí tôi về một gia đình có đầy đủ thành viên. Sau đó, cha tôi lâm bệnh rồi qua đời để lại trên đôi vai mẹ tôi không chỉ là gánh lúa, gánh khoai mà còn là khoảng trống mênh mông, vô tận không thấy điểm đích. Những công việc đồng áng không thể chia sẻ cùng ai, vai mẹ trĩu nặng hơn, gầy thêm đi bởi phải gánh thêm một phần nỗi lo cha tôi để lại, một người đàn bà hóa phụ lặng lẽ giữa mênh mông cánh đồng lúa hiu hắt chiều tà.

Mẹ tôi giống như cây lúa non sau bão, dù bị quật ngã vẫn âm thầm bám rễ vào đất, rút cạn nhựa sống của chính mình để đứng dậy vươn lên. Tôi thấy được sự tương đồng nghiệt ngã mà cao cả ấy: lúa rút tinh hoa từ đất để kết hạt, còn mẹ rút cạn thanh xuân và sức lực trên đôi vai để nuôi con khôn lớn. Tấm lòng bao la của người mẹ chính là thứ phù sa màu mỡ nhất, nuôi dưỡng con không chỉ bằng cơm dẻo, canh ngọt mà còn bằng bản lĩnh của một loại cây chưa bao giờ khuất phục trước thiên nhiên khắc nghiệt.

Những tháng năm lặng lẽ đi qua, tôi nhìn thấy những lóng tay mẹ bắt đầu nổi u cục và sần sùi hệt như những đốt thân lúa vào mùa hanh khô, đôi khi những ngón tay ấy lại chuột rút, mẹ còn chẳng thể cầm nổi bát cơm. Gót chân mẹ nứt nẻ, thô ráp, chẳng khác gì những rãnh nứt của đất đồng lúc thiếu nước. Mẹ âm thầm chịu đựng, không than thân trách phận, cũng chẳng bao giờ kể lể về những nhọc nhằn ấy. Mẹ cứ lầm lũi như gốc rạ sau mùa gặt, âm thầm tan vào lòng đất để chuẩn bị cho một vụ mùa mới, cho một tương lai tốt đẹp hơn của con.

Lúa có thể đứng ngoài đồng, chịu nắng cháy, mưa táp, gió quật mà chẳng bao giờ than vãn. Mẹ tôi cũng không khác là bao. Kể từ ngày vắng bóng trụ cột là cha, mẹ tự luyện cho mình một sự tĩnh lặng đến gai người. Tôi nhìn thấy mẹ học cách làm bạn với cái lạnh thấu của bùn đen, học cách đối thoại với cái nắng nóng của vụ hè thu. Khi ấy, lúa và mẹ bắt đầu một cuộc hành trình song hành. ​Sự kỳ diệu của lúa gạo nằm ở chỗ nó là loài cây có thể chuyển hóa cái khắc nghiệt của thiên nhiên thành sự dẻo thơm của hạt gạo. Mẹ tôi cũng có một "phép thuật" tương tự. Những nếp nhăn trên trán mẹ không chỉ là dấu vết của thời gian, đó là những luống cày đã được mẹ xới lên bằng nghị lực. Những vết nám trên đôi gò má mẹ, nhìn xa cứ ngỡ là dấu vết của nắng gió, nhưng nhìn gần mới thấy đó là sắc màu của rơm rạ khô cằn đã ám vào da thịt qua bao mùa thu hoạch. Mẹ và lúa giống nhau ở sự "chịu đựng tích cực" – một kiểu kiên cường không cần phô trương, cứ lầm lũi xanh, lầm lũi chín, và cuối cùng là lặng lẽ dâng hiến. ​

Qua bàn tay mẹ, hạt gạo hóa thành muôn hình hài hạnh phúc, ấm no. Là đĩa xôi nóng hổi khói nghi ngút mỗi chiều rảnh rồi mẹ đồ, là những chiếc bánh dày mẹ nhọc nhằn giã tay, là những chiếc bánh ngày lễ, ngày tết tất cả đều mang hơi ấm bao la lòng mẹ. Đó không còn là ẩm thực giản đơn, mà là cách mẹ dạy tôi về nguồn cội bằng vị giác, bằng tình yêu thương vô hạn. Đối với tôi, hạt gạo quý nhất không phải nằm trong tủ kính mà nó nằm trong bàn tay lấm lem bùn đất, trên đôi vai trĩu nặng của mẹ chai dần theo năm tháng. Tấm lòng mẹ bao la không cần lời hoa mỹ, nó kết tinh trong sự dẻo thơm trong hạt gạo, trong hơi ấm của nồi cơm chiều. Con lớn lên từ cây lúa mẹ trồng, nhưng cái thực sự nuôi dưỡng tâm hồn con chính là sự hy sinh vô điều kiện của mẹ.

Tôi đã lớn lên như thế, khi bước chân rời xa dần những bờ xôi ruộng thân thuộc, nhưng mùi hương của bông lúa chín trên bàn tay mẹ vẫn luôn là chiếc neo níu giữ tâm trí tôi trở về nhà mỗi khi mỏi mệt với cuộc sống xô bồ ngoài kia. Tôi thấy mình thật hạnh phúc khi giờ đây vẫn có thể được thưởng thức những nồi cơm từ gạo mẹ làm ra. Tôi thấy trong độ trắng ngần đó đã có cả màu tóc bạc của mẹ, thấy trong độ dẻo thơm có cả sự mềm mại, uốn mình trước dông bão của một người mẹ góa phụ.

Con lớn lên, mang theo tri thức đi xa, nhưng bản chất của con vẫn là bản chất của hạt gạo quê nhà: Bình dị nhưng bền bỉ, khiêm nhường nhưng dạt dào sức sống. Cảm ơn mẹ đã chọn một cuộc đời khó nhọc “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời” như những bông lúa chín nặng hạt "cúi đầu" để cho con có thể ngẩng cao đầu bước ra thế giới bên ngoài mang theo những ước mơ, hoài bão thay cho tuổi thanh xuân lam lũ của mẹ./.