Từ hạt lúa trên đồng… đến hệ sinh thái trong lòng người

Một buổi chiều sau mùa gặt, đứng giữa cánh đồng còn mùi rơm rạ, nhìn những bao lúa chất đầy bờ, chợt thấy một điều quen mà lạ. Hạt lúa đã đi một hành trình dài, từ gieo xuống đất đến khi vào bao, chuẩn bị rời khỏi ruộng.

Nhưng thật ra, hành trình của hạt lúa chưa dừng ở đó.

Bởi phía sau mỗi hạt lúa, không chỉ có đất, có nước, có mồ hôi người nông dân. Mà còn có cả một mạng lưới con người, những mối liên kết chằng chịt, những cách nghĩ và cách làm gắn với nhau.

Người ta gọi đó là một hệ sinh thái.

Và trong hệ sinh thái ấy, có một “cánh đồng” đặc biệt, không nằm trên mặt đất, mà nằm trong lòng người.

Đó là văn hoá.

Hạt lúa hôm nay không còn là câu chuyện của riêng người nông dân.

Từ lúc gieo mạ, làm đất, chăm sóc, thu hoạch, rồi sấy, xay xát, đóng gói, đưa ra thị trường… mỗi khâu đều có một người tham gia. Người nông dân, người thu mua, hợp tác xã, doanh nghiệp, nhà khoa học, nhà quản lý. Nếu mỗi người làm một kiểu, nghĩ một cách, thì hạt lúa sẽ bị “đứt đoạn” trên hành trình của mình.

Người trồng làm tốt, nhưng người thu mua không giữ chữ tín.

Người sản xuất cẩn thận, nhưng khâu sau làm qua loa.

Chỉ cần một mắt xích yếu, cả chuỗi sẽ bị ảnh hưởng.

Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là làm tốt từng khâu, mà là làm sao để các khâu gắn kết với nhau thành một hệ thống hài hoà.

Đó chính là câu chuyện của hệ sinh thái ngành hàng lúa gạo. Nhưng để có một hệ sinh thái đúng nghĩa, không chỉ cần tổ chức sản xuất, mà còn cần tổ chức lại cách nghĩ.

Người nông dân không còn chỉ trồng lúa cho riêng mình, mà là trồng cho cả một chuỗi giá trị. Mỗi thửa ruộng không còn là một mảnh riêng lẻ, mà là một phần của một cánh đồng lớn có tổ chức.

Người thu mua không chỉ mua bán ngắn hạn, mà phải nghĩ đến mối quan hệ lâu dài với người trồng.

Doanh nghiệp không chỉ tìm nguồn nguyên liệu rẻ, mà phải đồng hành với nông dân từ đầu vụ.

Mỗi người, mỗi vai trò, đều cần thay đổi một chút trong cách nghĩ.

Đó không phải là kỹ thuật.

Đó là văn hoá.

Văn hoá trong ngành lúa gạo không phải là những điều lớn lao. Nó nằm trong những điều rất cụ thể.

Là người nông dân có giữ đúng quy trình đã cam kết hay không.

Là hợp tác xã có minh bạch trong điều hành hay không.

Là doanh nghiệp có giữ lời khi ký hợp đồng hay không.

Những điều ấy tưởng nhỏ, nhưng lại quyết định niềm tin, mà niềm tin, chính là “đất” của cả hệ sinh thái.

Đất tốt thì cây dễ sống. Niềm tin vững thì hệ sinh thái mới bền.

Lâu nay, chúng ta quen nói đến chuỗi ngành hàng. Nhưng chuỗi thường là nối các khâu lại với nhau. Còn hệ sinh thái thì rộng hơn. Trong hệ sinh thái, không chỉ có sản xuất và tiêu thụ, mà còn có:

Người làm giống.

Người làm khoa học.

Người làm chính sách.

Người làm truyền thông.

Và cả người tiêu dùng ở cuối cùng.

Mỗi người như một loài cây trong cùng một khu vườn. Mỗi loài có vai trò riêng. Nếu biết cách chăm sóc và kết nối, cả khu vườn sẽ xanh tốt. Nhưng nếu mạnh ai nấy sống, thì khó mà thành một hệ sinh thái đúng nghĩa.

Xây dựng hệ sinh thái ngành hàng lúa gạo, vì thế, không chỉ là chuyện tổ chức sản xuất, mà là chuyện gieo lại một “cánh đồng tâm trí”.

Gieo tinh thần hợp tác thay cho thói quen làm riêng.

Gieo trách nhiệm thay cho cách làm chụp giật.

Gieo niềm tin thay cho sự nghi ngại.

Công việc này không thể làm nhanh như xây một nhà máy, hay mở rộng một cánh đồng. Nó cần thời gian, cần sự kiên trì, cần những người đi đầu làm gương. Nhưng khi những hạt giống ấy đã nảy mầm, thì sự thay đổi sẽ lan rất nhanh.