Hạt lúa đi qua những ngã rẽ

 Vài suy nghĩ khi đọc bài “Giá lúa sụt giảm, nông dân khó bán, doanh nghiệp khó mua” trên báo Nông nghiệp và Môi trường

Có những buổi chiều đứng trên bờ ruộng, nhìn cánh đồng lúa chín vàng mà lòng lại chùng xuống. Lúa trĩu bông, hạt chắc, năng suất cao hơn mọi năm… vậy mà nụ cười của người nông dân không tròn đầy như mùa lúa trước.

Người ta hay nói “được mùa, mất giá” như một câu quen miệng. Nhưng nếu dừng lại lâu hơn một chút, sẽ thấy đó không chỉ là câu nói. Đó là một nỗi trăn trở lặp lại, năm này qua năm khác. Như thể hạt lúa đã lớn lên, nhưng con đường đi của nó vẫn chưa kịp trưởng thành.

Có một nghịch lý đang hiện ra: nông dân khó bán, doanh nghiệp khó mua. Người đứng giữa cánh đồng lo lắng không biết bán cho ai, còn người ngồi trong nhà máy lại băn khoăn không biết mua bằng cách nào cho đúng quy định. Hóa ra, giữa “có” và “cần” lại thiếu một cây cầu.

Ngày trước, cây cầu ấy mang tên “thương lái”. Họ đi trên những con đường làng, len lỏi vào từng thửa ruộng, nói chuyện bằng giọng quen, mua bán bằng niềm tin. Không hoàn hảo, nhưng họ làm cho dòng chảy của hạt lúa không bị ngắt quãng.

Rồi khi chúng ta muốn dòng chảy ấy minh bạch hơn, chuẩn mực hơn, những quy định mới ra đời. Đó là một bước tiến cần thiết. Nhưng có lẽ, chúng ta đã bước nhanh hơn nhịp chuyển mình của cánh đồng.

Một bên là khát vọng hiện đại hóa. Một bên là thực tế sản xuất còn manh mún. Khi hai nhịp này chưa gặp nhau, dòng chảy bị khựng lại. Hạt lúa đứng giữa ruộng, không biết đi về đâu.

Có khi vấn đề không nằm ở giá lúa. Mà nằm ở cách chúng ta tổ chức hành trình của hạt lúa.

Một hạt lúa không chỉ cần đất tốt, giống tốt, phân bón tốt. Nó cần một “hành lang” tốt để đi ra thị trường. Hành lang ấy phải có người dẫn đường, có quy tắc rõ ràng, có niềm tin giữa những người tham gia.

Nếu mỗi người nông dân vẫn bán lúa một mình, mỗi doanh nghiệp vẫn đi tìm mua từng hộ, mỗi thương lái vẫn hoạt động trong “vùng xám”, thì dù mùa màng có bội thu, nỗi lo vẫn còn đó.

Có lẽ đã đến lúc nhìn lại vai trò của từng mắt xích.

Người nông dân không thể mãi là người “đợi người đến mua”.

Doanh nghiệp không thể mãi là người “ngại bước ra đồng”.

Thương lái không nên bị nhìn như một khoảng mờ, mà cần được gọi tên, được nâng cấp, được đứng vào một vị trí rõ ràng trong chuỗi.

Và hợp tác xã, nếu chỉ là cái tên, thì chưa đủ. Họ cần trở thành nơi mà nông dân gửi gắm sản phẩm, và doanh nghiệp tìm thấy sự yên tâm.

Chúng ta nói nhiều về chuyển đổi số, về thanh toán không tiền mặt, về minh bạch hóa. Nhưng có lẽ, trước khi chuyển đổi công nghệ, cần chuyển đổi cách nghĩ. Không phải áp đặt cái mới lên cái cũ, mà là tạo ra một nhịp chuyển đủ mềm để tất cả cùng bước qua.

Một cánh đồng không thể thay đổi chỉ sau một vụ mùa. Nhưng nếu mỗi vụ mùa là một bước tiến nhỏ, thì con đường dài sẽ dần hiện ra.

Hạt lúa không biết nói. Nhưng hành trình của nó kể rất nhiều điều.

Kể về cách chúng ta tổ chức sản xuất.

Kể về cách chúng ta thiết kế chính sách.

Và kể cả về cách chúng ta hiểu nhau, giữa người trồng, người mua và người quản lý.

Đến một ngày nào đó, khi đứng giữa cánh đồng chín, người nông dân không còn hỏi “bán cho ai”, doanh nghiệp không còn hỏi “mua thế nào”, thì có lẽ lúc ấy, hạt lúa mới thật sự đi trọn con đường của mình.

Không chỉ từ ruộng ra chợ.

Mà từ nỗi lo sang niềm tin.

Lê Minh Hoan