Người Việt hay nói “trước thềm năm mới”.
Hai chữ “trước thềm” nghe nhẹ mà sâu. Không phải đã bước
sang năm mới, mà là khoảnh khắc dừng lại, đứng giữa cũ và mới, ngoái nhìn ruộng
đồng vừa gặt xong, rồi ngước lên tính chuyện mùa sau.
Với ngành hàng lúa gạo, trước thềm năm mới không chỉ
là chuyện chỉ tiêu xuất khẩu, hay con số
kim ngạch. Đó là lúc hạt gạo được đặt lại câu
hỏi căn bản: chúng ta đang làm lúa để đủ ăn, để bán được,
hay để sống tử tế hơn với đất, với nước và với chính mình?
Có
những cánh đồng vừa qua một mùa vất vả.
Đất
mệt, nước mệt, người nông dân cũng mệt.
Nhưng hạt lúa thì vẫn tròn, vẫn trắng. Nó nhắc ta rằng thiên
nhiên chưa quay lưng, chỉ là đang chờ con người đổi cách đối xử. Trước thềm năm mới, hạt gạo
không đòi hỏi điều lớn lao. Nó
chỉ cần được trồng trong đất khỏe hơn, được nuôi bằng dòng nước sạch hơn, và được
thu hoạch bằng một tư duy dài hạn hơn.
Ngành lúa gạo Việt Nam đã đi một chặng đường dài, từ lo đủ
ăn, sang xuất khẩu, rồi chạm
ngưỡng chất lượng. Nhưng trước thềm năm mới, có lẽ điều quan trọng hơn là bước sang tư
duy giá trị.
Giá trị
không chỉ nằm ở tấn gạo bán ra, mà ở dấu chân carbon giảm xuống, ở đồng ruộng có thêm cá tôm, ở người nông dân bớt nợ và có tiếng
nói mạnh hơn trong chuỗi giá trị.
Trước thềm năm mới,
nhìn hạt gạo, chúng ta thấy bóng dáng của sự liên kết. Một mình nông dân không
thể gánh hết rủi ro thị trường. Một mình doanh nghiệp không thể tạo ra vùng nguyên liệu bền vững. Một mình nhà nước
không thể chăm lo từng
thửa ruộng.
Hạt gạo chỉ
đi xa khi cả cánh đồng cùng
đi, khi hợp tác xã đủ mạnh, doanh nghiệp đủ tử tế, và chính sách đủ kiên nhẫn.
Cũng trước thềm năm mới, ngành lúa gạo được nhắc nhở
về một chữ rất cũ mà luôn mới: tiết chế. Giảm phân, giảm thuốc, giảm nước,
giảm phát thải, không phải để làm khó nông dân, mà để giữ lại tương lai cho ruộng
đồng. Làm ít đi nhưng nghĩ nhiều hơn, đó là con đường để hạt gạo Việt đứng vững giữa một
thế giới ngày càng khắt khe.
Và rồi, khi năm mới thật sự gõ cửa, hạt gạo Việt mong được đi
ra thế giới không chỉ bằng cái tên quốc gia, mà bằng câu chuyện của một nền
nông nghiệp biết cúi đầu trước đất, biết lắng nghe người trồng lúa, và biết đi chậm lại để đi xa hơn.
Trước thềm năm mới,
ước mong lớn nhất của ngành lúa gạo có lẽ
không nằm ở những con số thật cao, mà ở những cánh đồng còn sức sống, những người
nông dân đủ niềm tin, và những bữa cơm mà hạt gạo được ăn với sự an tâm.
Bởi khi hạt gạo yên tâm, thì lòng người cũng yên tâm bước sang năm mới.
Lê Minh Hoan
