Nhiều người nghĩ AI là chuyện của máy tính, của thành phố, của những tập đoàn công nghệ. Nhưng nếu nhìn sâu hơn, AI có thể bắt đầu từ những điều rất giản dị trên cánh đồng lúa.

AI không làm thay người nông dân.

AI giúp người nông dân nhìn thấy những điều mắt thường khó thấy.

AI không thay thế kinh nghiệm.

AI giúp kinh nghiệm được nhân lên thành tri thức của cả cộng đồng.

Với ngành hàng lúa gạo, AI có thể hiện diện trong toàn bộ hành trình từ hạt giống đến bàn ăn.

1. AI giúp “đọc” cánh đồng

Ngày xưa, người nông dân nhìn màu lá lúa để đoán thiếu hay thừa phân.

Ngày nay, AI có thể kết hợp:

•         ảnh vệ tinh;

•         thiết bị bay không người lái;

•         cảm biến đồng ruộng;

•         dữ liệu thời tiết.

Từ đó phát hiện:

•         vùng lúa sinh trưởng kém;

•         thiếu dinh dưỡng;

•         sâu bệnh xuất hiện sớm;

•         nguy cơ đổ ngã;

•         hạn hán hoặc ngập úng.

Nếu ví cánh đồng như một cơ thể sống thì AI giống như hệ thống khám sức khỏe định kỳ cho từng thửa ruộng.

2. AI giúp giảm chi phí

Trong sản xuất lúa, nhiều quyết định vẫn dựa vào cảm tính:

•         bón phân khi thấy hàng xóm bón;

•         phun thuốc khi thấy người khác phun;

•         tưới nước theo thói quen.

AI có thể đưa ra khuyến nghị:

•         thời điểm gieo sạ;

•         lượng giống phù hợp;

•         lượng phân tối ưu;

•         lịch tưới tiết kiệm nước;

•         thời điểm phòng trừ dịch hại.

Khi đó: AI không làm tăng năng suất nhiều hơn bao nhiêu. Nhưng giúp giảm rất nhiều chi phí.

Và trong kinh tế nông nghiệp: Tiết kiệm được một đồng chi phí cũng quan trọng như làm ra thêm một đồng doanh thu.

3. AI giúp giảm phát thải

Thế giới đang bước vào thời kỳ kinh tế xanh. Lúa gạo không chỉ được đánh giá bằng năng suất mà còn bằng lượng phát thải carbon.

AI có thể:

•         theo dõi phát thải methane;

•         quản lý nước tưới ngập khô xen kẽ;

•         tính toán lượng phân bón;

•         lập báo cáo giảm phát thải.

Điều này rất quan trọng đối với chương trình 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long.

Trong tương lai:

Một hecta lúa không chỉ bán gạo.

Mà còn có thể bán cả tín chỉ carbon.

4. AI giúp truy xuất nguồn gốc

Người tiêu dùng ở Tokyo, Paris hay New York ngày càng muốn biết:

•         Gạo được trồng ở đâu?

•         Ai trồng?

•         Sử dụng loại thuốc gì?

•         Có phát thải thấp không?

AI kết hợp với dữ liệu số có thể tạo “hộ chiếu điện tử” cho từng lô gạo.

Khi đó: Một bao gạo không chỉ mang nhãn hiệu.

Nó mang theo câu chuyện của cả vùng đất.

5. AI giúp doanh nghiệp hiểu thị trường

Đây có lẽ là giá trị lớn nhất. Nhiều năm qua chúng ta rất giỏi sản xuất nhưng thường phản ứng chậm với thị trường.

AI có thể phân tích:

•         xu hướng tiêu dùng;

•         giá gạo thế giới;

•         biến động cung cầu;

•         chính sách nhập khẩu;

•         rủi ro logistics;

•         hành vi khách hàng.

Nếu người nông dân cần dự báo thời tiết thì doanh nghiệp cần dự báo thị trường.

AI có thể trở thành “trạm khí tượng” của kinh tế ngành hàng.

6. AI giúp xây dựng thương hiệu gạo

Một thương hiệu mạnh cần:

•         nội dung;

•         hình ảnh;

•         truyền thông;

•         tương tác khách hàng.

AI có thể hỗ trợ:

•         thiết kế bao bì;

•         xây dựng câu chuyện thương hiệu;

•         dịch thuật đa ngôn ngữ;

•         chăm sóc khách hàng quốc tế;

•         quảng bá trên nền tảng số.

Giá trị lớn nhất của hạt gạo không nằm ở kho chứa.

Nó nằm trong tâm trí người tiêu dùng.

7. AI giúp quản trị hợp tác xã và vùng nguyên liệu

Nhiều hợp tác xã hiện nay quản lý hàng trăm, hàng nghìn thành viên.

AI có thể:

•         theo dõi lịch thời vụ;

•         quản lý vật tư;

•         dự báo sản lượng;

•         cảnh báo rủi ro;

•         hỗ trợ kế toán;

•         hỗ trợ ký kết hợp đồng.

Từ đó hợp tác xã không chỉ là nơi cung cấp dịch vụ đầu vào mà trở thành trung tâm dữ liệu của cộng đồng nông dân.

Điều quan trọng nhất

Tuy nhiên, AI không phải là mục tiêu. AI chỉ là công cụ.

Một cánh đồng có AI nhưng không có liên kết thị trường vẫn khó tạo ra giá trị.

Một hợp tác xã có AI nhưng không có tư duy hợp tác vẫn khó phát triển.

Một doanh nghiệp có AI nhưng không có thương hiệu vẫn khó kiểm soát lợi nhuận.

Vì vậy, nếu phải đúc kết thành một câu:

Cơ giới hóa giúp người nông dân khỏe hơn.

Số hóa giúp người nông dân biết nhiều hơn.

AI giúp người nông dân quyết định tốt hơn.

Và khi hàng triệu quyết định nhỏ trên đồng ruộng, trong hợp tác xã, trong doanh nghiệp được cải thiện mỗi ngày, AI sẽ không chỉ làm thay đổi cách trồng lúa.

AI sẽ giúp ngành lúa gạo chuyển từ nền sản xuất dựa trên kinh nghiệm sang nền kinh tế ngành hàng dựa trên dữ liệu; từ bán những gì mình có sang tạo ra những gì thị trường cần; từ cạnh tranh bằng sản lượng sang cạnh tranh bằng giá trị.

Đó có lẽ mới là cuộc cách mạng lớn nhất mà AI mang đến cho hạt gạo Việt Nam.

Lê Minh Hoan

Lê Minh Hoan Magazine y-multimedia