Miền Tây không đếm ngày bằng lịch treo tường.
Miền Tây đếm ngày bằng con nước.
Mỗi ngày, hai lần nước lớn, hai lần nước ròng.
Như hai nhịp thở của đất.
Như hai lần trái tim sông Mekong chạm vào ruộng đồng.
Sáng sớm, nước bắt đầu lớn.
Con sông như người mẹ mở lòng, đưa phù sa len lỏi vào từng
thửa ruộng.
Những bờ bao im lặng, nhưng bên trong
là cả một cuộc dịch chuyển thầm thì, cá theo nước vào, tôm theo nước về, lúa
ngậm thêm một chút dinh dưỡng mà mắt thường không thấy.
 |
Rồi đến trưa, nước ròng.
Dòng chảy kéo mọi thứ trở lại.
Như một lời nhắc, không có gì là giữ mãi, chỉ có thể trao đổi, tuần hoàn.
Hai con nước. Không chỉ là thủy
văn. Đó là triết lý.
Người miền Tây sống theo con nước từ khi chưa biết chữ.
Họ biết lúc nào nên xuống giống, lúc nào nên thả lưới, lúc nào nên chờ.
Không phải chờ trong bị động. Mà là chờ trong hiểu biết.
Hiểu rằng, không phải cứ muốn là được, mà phải “thuận nước”.
Trên cánh đồng lúa, con nước cũng âm thầm “dạy học”.
Khi nước lớn, lúa không vội vàng vươn lên.
Nó đứng đó, mềm mại mà kiên nhẫn, đón nhận.
Khi nước rút, lúa
lại bền bỉ bám đất, rễ cắm sâu hơn.
Người nông dân nhìn lúa mà học cách sống,
biết lúc nào nên mở lòng, biết lúc nào nên giữ mình.
 |
Nhưng có một điều ít ai để ý.
Con nước không chỉ mang phù sa, mà còn mang theo cả… thị trường.
Mỗi lần nước lớn, ghe thương
lái cập bến.
Mỗi lần nước ròng, ghe lại xuôi đi
mang theo lúa gạo, mang theo mồ hôi của người nông dân.
Ở đâu đó giữa dòng chảy ấy, có những
con người đứng giữa hai bờ: cò lúa, hàng sáo, thương
lái.
Họ không trồng lúa, nhưng họ hiểu con nước.
Họ biết hôm nay nước lên, ghe vào được, giá có thể nhích.
Họ biết ngày mai nước rút, ghe khó cập, lúa có thể phải bán vội.
Họ cũng sống theo con nước, chỉ khác là họ “gặt” bằng thông
tin.
Nếu nhìn rộng ra, cả chuỗi ngành hàng
lúa gạo cũng giống như một dòng triều. Nông dân là phù sa, âm thầm tạo ra giá trị. Cò lúa là dòng chảy nhỏ, len lỏi
kết nối. Thương lái là con nước lớn, gom tụ và vận chuyển. Doanh nghiệp là cửa
biển, nơi giá trị
gặp thị trường thế giới.
Nhưng dòng chảy ấy đôi khi còn đục.
Không phải vì nước, mà vì chưa có một “lòng sông” đủ rộng, đủ rõ.
Người ta thường nói đến việc “tổ chức lại sản xuất”.
Nhưng có lẽ, trước hết phải “hiểu lại con nước”.
 |
Hiểu rằng, không thể ép con nước chảy theo ý mình, nhưng
có thể nắn dòng, mở lối. Không thể xoá bỏ những người đi theo con nước. Nhưng
có thể giúp họ đi đúng hướng.
Một ngày nào đó, khi cánh đồng có dữ liệu,
khi giá lúa không còn
là lời truyền miệng, khi hợp tác xã đủ mạnh để “đi cùng con nước” thay vì “chạy
theo con nước”…
Thì khi
ấy, con nước vẫn lớn - ròng như bao đời. Nhưng nhịp đời sẽ khác.
Ít bấp bênh hơn. Ít phụ thuộc hơn. Và nhiều chủ động hơn.
Chiều xuống. Nước lại bắt đầu lớn.
Những đứa trẻ ngồi bên bờ kênh, thả chân xuống dòng nước mát.
Chúng chưa hiểu hết những câu chuyện của người lớn.
Nhưng chúng cảm nhận được nhịp điệu của đất trời.
Hai con nước mỗi ngày. Hai lần cho đi, hai lần nhận lại.
Miền Tây dạy con người một điều giản dị,
sống không phải là giữ, mà là biết chảy cùng.
Và có lẽ, trong từng con nước lên xuống
ấy, đã có sẵn một “bản thiết
kế” cho tương lai, chỉ chờ con người đọc ra.
